taal

Waarom is het Koning Winter, Jan Modaal en kop van Jut?
En waarom is het ongelovige thomas en vrolijke frans?

Persoonsnamen zijn eigennamen: we schrijven ze in de regel met een hoofdletter. Ze verwijzen naar een unieke persoon: 

Eigennaam met een hoofdletter
In de kop van Jut is Jut een eigennaam, namelijk van Hendrik Jacobus Jut, een moordenaar uit de tweede helft van de negentiende eeuw.
In de idiomatische verbinding de kop van Jut zijn (‘de zondebok zijn’) behouden we de hoofdletter. Jut verwijst nog rechtstreeks naar de persoon Hendrik Jut. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor het is een huishouden van Jan Steen, de pijp aan Maarten geven en volgens Bartjens.

Personificatie van een uniek persoon: hoofdletter
Soms verwijst een naam niet naar een uniek persoon, maar is de personificatie van een uniek abstract begrip. Zoals Jan Modaal (om te verwijzen naar werknemers met een modaal inkomen). Deze namen schrijven we ook met een hoofdletter.
Andere voorbeelden: Koning Winter, Moeder Aarde, Vadertje Tijd.
We kunnen deze eigennamen niet vooraf laten gaan door een onbepaald lidwoord (dit kan wel bij soortnamen zoals brave hendrik).

Soortnaam met een kleine letter
Brave hendrik (om aan te duiden dat iemand erg braaf is) beschouwen we als een soortnaam. Hendrik verwijst niet meer naar een unieke persoon, maar naar een persoon met een bepaalde eigenschap, een soort mens. Zoals de meeste soortnamen kunnen we brave hendrik laten voorafgaan door een onbepaald lidwoord: een brave hendrik, een ongelovige thomas, een benjamin, een pietje-precies, de ware jakob, een vrolijke frans, een stijve klaas, een nieuwsgierig aagje, een razende roeland, een jantje-secuur, een casanova.

Eigennamen die soortnamen worden
Als reactie op een ophefmakende dubbele moord die Hendrik Jut in 1876 in Den Haag pleegde, ontstond aan het begin van de twintigste eeuw een kermisattractie die naar hem werd vernoemd: een kop-van-jut. Omdat het woord nu  niet meer rechtstreeks verwijst naar Hendrik Jut wordt de eigennaam een soortnaam.
Andere voorbeelden: adamsappel, brailleschrift en een don juan.

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *